بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود تحقیق وقف
تاریخچه وقف
شرایط موقوفه در فقه امامیه
شرایط موقوفه در حقوق ایران
ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه
ماهیت وقف از دیدگاه حقوق ایران
دانلود تحقیق شناخت وقف و پیشینه آن

رفتن به سایت اصلی

دانلود تحقیق رشته حقوق

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

مقدمه:

شناخت وقف و پیشینه آن شامل چهار مبحث می باشد. مبحث اول؛ تبیین مفهوم وقف، مبحث دوم؛ پیشینه وقف، مبحث سوم؛ تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و مبحث چهارم؛ شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه و حقوق ایران می باشد.جهت تبیین مفهوم وقف ابتدا به بیان معنای لغوی و سپس اصطلاحی وقف پرداخته و مفهوم اصطلاحی آن را از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و همچنین از دیدگاه فقهای عامه مورد بررسی قرار می دهیم. 

 

اگر بخواهیم واژه وقف را به پارسی برگردانیم ، ایستادن و پایندگی خواهد شد ، این واژه در « المنجد » چنین معنا شده است : دام قائما و سکن ، وقف الدار : حبسها فی سبیل الله  ، در لغت نامه دهخدا زیر این واژه آمده است : ایستادن ، به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن ، منع کردن و جلوگیری نمودن .  در بیان معنای لغوی وقف آیه شریفه « قفوهم انهم مسوولون » آورده شده که به معنی حبس شدن و حبس کردن ، متوقف شدن و متوقف کردن است .  وقف در منا و عرفات که جزء مفاسک حج می باشد نیز به همین معنای ایستادن و درنگ کردن و ماندن می باشد . 

 

در رابطه با معنای اصطلاحی وقف در بین فقهای مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف ناشی از تفاوت آراء آن ها در رابطه با ماهیت وقف و چگونگی ایجاد و شرایط آن می باشد . برخی آن را لازم و برخی جایز می دانند و عده ای قصد قربت را شرط تحقق وقف می دانند ولی عده دیگری چنین عقیده ای ندارند . این نوع اختلافات موجب شده است که در تعریف آن نیز با تعاریف گوناگون مواجه شویم .  

 

بند اول : مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران 

 در تعبیر فقها از وقف سه تعبیر عمده دیده می شود:

1-تحبیس الاصل و تسبیل المنفعه  

2- تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه  

3- تحبیس الاصل و تسبیل الثمره  

 

شیخ ابو جعفر طوسی در کتاب المبسوط وقف را مطابق بند 1 تعریف کرده اند . تحبیس از ریشه حبس به معنای زندانی کردن و در قید آوردن است زیرا با وقف شدن ملک ، آزادی نقل و انتقال از آن گرفته می شود . تسبیل ، در راه خدا آزاد گذاردن است زیرا منافع وقف برای موقوف علیهم مباح و آزاد است تا از آن انتفاع ببرند . پس تعریف وقف طبق گفته شیخ طوسی نگاه داشتن اصل ملک و آزاد گذاردن منافع است و مخصوصا کلمه تسبیل را به کاربرده . تا روشن شود که وقف از صدقات جاریه است . شهید اول ، محمد بن مکی عاملی در کتاب الدروس وقف را رسما به صدقه جاریه تعریف نموده و می گوید : ” الوقف و هو الصدقه الجاریه و ثمرتها : تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  بیشتر فقها ، پس از شیخ طوسی ، عبارت “تسبیل ” را نپسندیده اند و آن را به « اطلاق » تبدیل نموده اند . چنان که در گفتار شهید اول مشاهده گردید . محقق حلی در شرایع الاسلام در تعریف وقف چنین می گوید : “الوقف عقد ثمرته تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  در پی او علامه حلی در کتاب قواعد نیز همین تعریف محقق را آورده . ولی شهید اول در لمعه با اسقاط کلمه «عقد»  وقف را چنین تعریف کرده است :

 

 الوقف و هو تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه .  یعنی وقف عبارت است از حبس کردن اصل عین و آزاد گذاشتن منفعت آن. فقهای معاصر مثل مرحوم سید اصفهانی در وسیله النجاه و امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله تعریف شیخ ابوالقاسم محقق حلی را آورده اند .  مرحوم استاد آیت الله خوئی در منهاج الصالحین طبق روایت وارده از پیامبر اکرم که فرموده اند « حبس الاصل و سبل الثمره »  وقف را چنین تعریف کرده است :« و هو تحبیس الاصل و تسبیل الثمره » سید جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه عبارت « اطلاق المنفعه » را بر عبارت « تسبیل المنفعه » ترجیح می دهد و تعریف محقق و علامه را که وقف را عقد دانسته اند بهتر از دو تعریف دیگر می داند .  

 

اما ترجیح ، « اطلاق » بر « تسبیل » از این جهت است که اطلاق و تحبیس دو لفظ متقابل هستند و اطلاق در تعریف وقف بیشتر می تواند حقیقت وقف را آشکار کند در صورتی که تسبیل لفظ مقابل تحبیس نیست . همچنین لفظ تسبیل شامل هر گونه صدقه ای می گردد و به وقف اختصاص ندارد از این جهت تعریف ناقص است و شامل اغیار نیز می گردد. در حقوق ایران در تعریف وقف در ماده 55 قانون مدنی آمده :« وقف عبارت است از این که عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود >>.  دکتر ناصر کاتوزیان در خصوص ماده مذکور بیان داشته اند : مقصود از « حبس عین » جدا ساختن ملک ( فک ملک ) از دارایی مالک و مصون داشتن آن از نقل و انتقال است . عین باید تاب پایداری در برابر انتفاع را داشته باشد . وقف منفعت و دین و حق امکان ندارد . حبس عین باید دائمی باشد  نه موقت ، هر چند که پس از مدتی هدف وقف منتفی شود . تسبیل منفعت به معنی صرف در راه خدا است .  در ماده 56 آمده است : وقف واقع می شود به ایجاب از طرف واقف بهر لفظی که صراحتا دلالت بر معنی آن کند و قبول طبقه اول از موقوف علیهم یا قائم مقام قانونی آنها در صورتی که محصور باشند مثل وقف بر اولاد . و اگر موقوف علیهم غیر محصور یا وقف بر مصالح عامه باشد در این صورت قبول حاکم شرط است .  

 

از این تعاریف می توان برداشت نمود که مقنن تعریف و ماهیت و شرایطی که در فقه امامیه بیان گردیده است را مورد توجه قرار داده و همان مبانی و اصول را مبنا و اساس برای وقف قرارداده است . قانون در مورد این که مقصود از حاکم کیست صحبتی به میان نیاورده . اما دکتر سید حسن امامی می گوید : « ذکر کلمه حاکم در مورد مزبور پیروی از حقوق امامیه است و فقهایی که وقف را عقد می دانند .   دکتر محمد امینیان مدرس در خصوص واژه حاکم در ماده مذکور می گوید : ظاهراً منظور از واژه حاکم در ماده 56 کسی است که جهت وقف متوجه اوست و بنابراین اداره اوقاف و یا نهادی که منتفع از وقف است و یا حاکم شرع می تواند قبولی را اعلام کند .  

 

 

 

کلمات کلیدی:

ماهیت وقف

ماهیت موقوفه

فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

فهرست مطالب

شناخت وقف و پیشینه آن

مبحث اول: تبیین مفهوم وقف

گفتار اول: معنای لغوی وقف

گفتار دوم: معنای اصطلاحی وقف

بند اول: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

بند دوم: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقهای عامه

مبحث دوم: پیشینه وقف

گفتار اول: وقف پیش از ظهور اسلام

گفتار دوم: وقف پس از ظهور اسلام

بند اول: جایگاه وقف در قرآن

بند دوم: جایگاه وقف در سنت و سیره معصومین

گفتار سوم: وقف در کشورهای غیر اسلامی

مبحث سوم: تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

گفتار اول: ایجاد وقف

گفتار دوم: نتیجه وقف

 

مبحث چهارم: شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه  و حقوق ایران

گفتار اول: مال بودن و مالیت داشتن مورد وقف

بند اول: تبیین مفهوم مال

معنای لغوی مال

 مفهوم اصطلاحی مال

بند دوم: ویژگی‌ها و شرایط مال

بند سوم: تبیین مفهوم مالیت

گفتار دوم: مملوک بودن مورد وقف (ملک واقف بودن)

گفتار سوم: عین معین خارجی بودن مورد وقف

گفتار چهارم: قابلیت قبض و اقباض داشتن موقوفه

گفتار پنجم: لزوم قابلیت بقا عین موقوفه در برابر انتفاع

 

منابع و مراجع 

 

  • ارائه مدلی برای سنتز ترکیبات نوینی پیریمیدو پیرانو پیران

    ارائه مدلی برای سنتز ترکیبات نوینی پیریمیدو پیرانو پیران تهیه مشتقات نوینی پیران و پیریمیدین سنتز مشتقات پیران و پیریمیدین تهیه مشتقات نوینی از پیران و پیریمیدین سنتز تركیبات پیرانو پیران و پیرانو پیریمیدین پایان نامه سنتز تركیبات پیرانو پیران…

  • مقاله کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق با عنوان بررسی قاعده ی اضطرار در فقه و حقوق ایران

    مقاله کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق با عنوان بررسی قاعده ی اضطرار در فقه و حقوق ایران ضرر ضرورت مصلحت حکم قانونی مسئولیت کیفری قاعده ی اضطرار فقه و حقوق ایران دانلود مقاله کارشناسی ارشد رشته فقه و…

  • ارزیابی الگوریتم LEACH در مسیریابی شبکه های حسگر بیسیم و ارائه الگوریتمهای بهینه در مصرف انرژی برای بهبود آن

    ارزیابی الگوریتم LEACH در مسیریابی شبکه های حسگر بیسیم و ارائه الگوریتمهای بهینه در مصرف انرژی برای بهبود آن خوشه بندی پروتکل های مسیر یابی شبکه های حسگر بی سیم پروتکل های مسیریابی مبتنی بر خوشه بندی ارزیابی الگوریتم LEACH…

  • پرسشنامه توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی اطراف شهرهای بزرگ

    پرسشنامه توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی اطراف شهرهای بزرگ کلمات کلیدی : پرسشنامه اسکان غیر رسمی پرسشنامه سکونتگاه های غیررسمی دانلود پرسشنامه اسکان غیر رسمی دانلود پرسشنامه سکونتگاه های غیررسمی پرسشنامه توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی پرسشنامه توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی رفتن…

  • تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر جنبشهای اسلامی

    تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر جنبشهای اسلامی انقلاب اسلامی ایران جنبش اسلامی لبنان تأثیرات انقلاب ایران در منطقه دانلود مقالات رشته معارف اسلامی تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر جنبشهای اسلامی دانلود مقالات معارف اسلامی خرید مقالات رشته معارف اسلامی دانلود…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش استعداد خستگی شغلی

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش استعداد خستگی شغلی کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه استعداد خستگی شغلی مبانی نظری استعداد خستگی شغلی پیشینه تحقیق استعداد خستگی شغلی پیشینه داخلی استعداد خستگی شغلی پیشینه خارجی استعداد خستگی شغلی پیشینه پژوهش…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدیریت سرمایه در گردش

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدیریت سرمایه در گردش مبانی نظری مدیریت سرمایه در گردش ادبیات و مبانی نظری مدیریت سرمایه در گردش پیشینه تحقیق مدیریت سرمایه در گردش مدیریت سرمایه در گردش دانلود مبانی نظری مدیریت سرمایه در گردش…

  • پاورپوینت فصل سوم کتاب مدیریت رفتار سازمانی تألیف دکتر زهرا برومند با موضوع کاربرد رهبری

    پاورپوینت فصل سوم کتاب مدیریت رفتار سازمانی تألیف دکتر زهرا برومند با موضوع کاربرد رهبری کلمات کلیدی : پاورپوینت پاورپوینت فصل سوم کتاب مدیریت رفتار سازمانی تألیف دکتر زهرا برومند با موضوع کاربرد رهبری پاورپوینت کاربرد رهبری فصل سوم کتاب…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق فرهنگ سازمانی 2

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق فرهنگ سازمانی 2 مبانی نظری فرهنگ سازمانی چارچوب نظری فرهنگ سازمانی پیشینه فرهنگ سازمانی پیشینه تحقیق فرهنگ سازمانی پیشینه پژوهش فرهنگ سازمانی پیشینه خارجی فرهنگ سازمانی پیشینه داخلی فرهنگ سازمانی تاريخچه فرهنگ سازماني تاریخچه فرهنگ…

  • پاورپوینت فرآیند سرمایه گذاری مخاطره پذیر با سود بالا

    پاورپوینت فرآیند سرمایه گذاری مخاطره پذیر با سود بالا کلمات کلیدی : پاورپوینت فرآیند سرمایه گذاری مخاطره پذیر با سود بالا سرمایه گذاری مخاطره پذیر با سود بالا سرمایه مخاطره پذیر تعريف مخاطره پذیر صنعت سرمايه مخاطره پذير فرآیند سرمایه…

  • پروپوزال تاثیر نظام مدیریت دانش بر خلاقیت سازمانی

    پروپوزال تاثیر نظام مدیریت دانش بر خلاقیت سازمانی پروپوزال مدیریت دانش پروپوزال خلاقیت سازمانی استقرار مدیریت دانش در نهادهای دانش محور پیاده سازی مدیریت دانش در نهادهای دانش محور مدیریت دانش در شرکتهای ایرانی رابطه مدیریت دانش و خلاقیت سازمانی…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه عقلانی عاطفی 55 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه عقلانی عاطفی 55 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه نظریه عقلانی عاطفی مبانی نظری نظریه عقلانی عاطفی پیشینه تحقیق نظریه عقلانی عاطفی پیشینه داخلی نظریه عقلانی عاطفی پیشینه خارجی نظریه عقلانی عاطفی…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق ارزیابی و مدیریت عملکرد 81 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق ارزیابی و مدیریت عملکرد 81 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری مدیریت عملکرد مبانی نظری ارزیابی عملکرد پیشینه تحقیق مدیریت عملکرد پیشینه تحقیق ارزیابی عملکرد مبانی نظری ارزیابی و مدیریت عملکرد پیشینه تحقیق ارزیابی و…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق خانواده 45 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق خانواده 45 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه خانواده مبانی نظری خانواده پیشینه تحقیق خانواده پیشینه داخلی خانواده پیشینه خارجی خانواده پیشینه پژوهش خانواده پیشینه نظری خانواده ادبیات نظری خانواده چارچوب نظری خانواده…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدیریت ارتباط با مشتری محور

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق مدیریت ارتباط با مشتری محور مبانی نظری مدیریت ارتباط با مشتری محور پیشینه مدیریت ارتباط با مشتری محور دانلود مبانی نظری مدیریت ارتباط با مشتری محور پیشینه تحقیق مدیریت ارتباط با مشتری محور فصل دوم…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش انواع سبکهای فرزندپروری

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش انواع سبکهای فرزندپروری مبانی نظری سبکهای فرزندپروری دانلود مبانی نظری سبکهای فرزندپروری پیشینه تحقیق سبکهای فرزندپروری ادبیات نظری سبکهای فرزندپروری فصل دوم پایان نامه سبکهای فرزندپروری مبانی نظری و پیشینه تحقیق سبکهای فرزندپروری ادبیات و…

  • بررسی ابعاد یادگیری مادام العمر و نقش آموزش عالی در آن

    بررسی ابعاد یادگیری مادام العمر و نقش آموزش عالی در آن ابعاد یادگیری یادگیری مادام العمر پایان نامه یادگیری مادام العمر ابعاد یادگیری مادام العمر یادگیری مادام العمر در دانشجویان نقش آموزش عالی در یادگیری مادام العمر رفتن به سایت…

  • تحلیل آثار نقاشان معاصر با توجه به منظره پردازی و درک فضای معاصر نقاشی ایران

    تحلیل آثار نقاشان معاصر با توجه به منظره پردازی و درک فضای معاصر نقاشی ایران نقد تخیلی نقاشی معاصر ایران نقاشان معاصر ایران مفهوم طبیعت در آثار نقاشی نقد تخیلی نقاشی معاصر ایران تحلیل آثار نقاشان معاصر با توجه به…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق هوش سازمانی و رویکردهای آن 67 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق هوش سازمانی و رویکردهای آن 67 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه رویکردهای هوش سازمانی مبانی نظری رویکردهای هوش سازمانی پیشینه تحقیق رویکردهای هوش سازمانی پیشینه داخلی رویکردهای هوش سازمانی پیشینه خارجی رویکردهای…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق امر به معروف و نهی از منکر در عرصه عفاف و حجاب

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق امر به معروف و نهی از منکر در عرصه عفاف و حجاب مبانی نظری عفاف و حجاب پیشینه تحقیق عفاف و حجاب مبانی نظری و پیشینه تحقیق عفاف و حجاب پیشینه پژوهش عفاف و حجاب…

  • ماهیت حقوقی و پیشینه بیمه طلاق و لزوم حمایت زنان مطلقه با آن

    ماهیت حقوقی و پیشینه بیمه طلاق و لزوم حمایت زنان مطلقه با آن بیمه طلاق پیشینه بیمه طلاق ماهیت حقوقی بیمه طلاق لزوم حمایت از زنان مطلقه بیمه زنان مطلقه ضرورت وجود بیمه طلاق پایان نامه بیمه طلاق رفتن به…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق متغیرهای کلان اقتصاد

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق متغیرهای کلان اقتصاد مبانی نظری متغیرهای کلان اقتصادی ادبیات و مبانی نظری متغیرهای کلان اقتصادی پیشینه تحقیق متغیرهای کلان اقتصادی دانلود پیشینه تحقیق متغیرهای کلان اقتصادی دانلود مبانی نظری متغیرهای کلان اقتصادی فصل دوم پایان…

  • مبانی نظری مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی

    مبانی نظری مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی مبانی نظری مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی ادبیات و مبانی نظری مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی پیشینه تحقیق مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی دانلود پیشینه تحقیق مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی دانلود مبانی نظری مدلهای ارزیابی تعالی سازمانی…

  • تأثیر مکمل یاری کلسیم بر پروفایل لیپید زنان مبتلا به اضافه وزن یاچاقی: کارازمایی بالینی تصادفی شده دو سوکور

    تأثیر مکمل یاری کلسیم بر پروفایل لیپید زنان مبتلا به اضافه وزن یاچاقی: کارازمایی بالینی تصادفی شده دو سوکور چاقی اضافه وزن غدد درون‌ریز مکمل یاری کلسیم دانلود مقالات رشته علوم تغذیه تأثیر مکمل یاری کلسیم بر پروفایل لیپید زنان…

  • بررسی آفات انباری و نحوه مبارزه با آنها

    بررسی آفات انباری و نحوه مبارزه با آنها آفات انباری آلودگی انبار مبارزه با آفات انباری سموم آفت كش انباری کنه انباری حشرات زیان آور انباری بررسی آفات انباری و نحوه مبارزه با آنها دانلود پایان نامه آفات انباری دانلود…