طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

تزئینات منبرها
مفاهیم نمادین در نقوش هندسی
تشخیص و تعیین نقوش
ارائه چند نظر درباره این نقوش
طراحی معماری منبر
طراحی معماری منبر مسجد
بررسی منبرها از نظر نوع نقوش به کار رفته
بررسی نقوش منبر مساجد اصفهان

رفتن به سایت اصلی

دانلود پایان نامه  رشته معماری

طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

 

 

 

 

 

چکیده:

جایگاه ویژه منبر به عنوان نمادی فرهنگی از هنراسلامی، در برگزاری خطبه، ضرورت پژوهشی ژرف را ایجاب می کند. بخش عمده ای از تحقیقات انجام شده در باب منبرها، پیرامون تاریخ ساخت آن است و بخش کوتاه تری به ویژگی های زیبایی شناختی و نوع مصالح به کار رفته در آن پرداخته اند. در این میان، نیاز به بررسی نقوش اسلامی به کار رفته در منبرها، که مهم ترین پیام تصویری را به مخاطب القا می کند، خود را آشکار می سازد. این پژوهش بر آن است، تا با بررسی نقوش هندسی مورد استفاده بر روی منبرهای تاریخی مساجد شاخص اصفهان، به نوعی دسته بندی و گونه شناسی نقوش به کار رفته در این منبرها دست پیدا کند و میزان در هم آمیختگی این نقوش را با مفاهیم نمادین آشکار سازد. 

 

 

 

هدف از این پایان نامه طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و تاریخی اصفهان و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها می باشد

 

 

 

کلیدواژه ها :

منبر

مسجد

مفاهیم نمادین 

نقوش هندسی

 

 

 

 

 

 

مقدمه :

منبر به عنوان فضایی خاص برای تشریح مبانی دینی، جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. از آنجا که در دین اسلام تبیین مبانی دینی، بر پایه سخنرانی و ارتباط مستقیم با مردم (نماز جماعت) گذارده شده است،منبر واجد همان کارکرد اجتماعی- سیاسی است که از نقش الوهی نمادین آن جدا نیست و بررسی نقش منبر در تحقق این مهم آشکار می‌گردد. بر این اساس منبر نمادی از هنر اسلامی است. این پژوهش بر آن است تا این سمبل هنر اسلامی را بهتر شناسانده و ارزش‌های آن را آشکار کند. پرسش‌های قابل طرح در این حوزه را می‌توان بدین نحو بیان کرد: آیا بین هندسه نظری و عملی یا طرح و اجرا در نقوش گره چینی کار شده در منبرها، ارتباطی وجود دارد؟ و اینکه چگونه نقوش هندسی تکرار شونده، خود را در قالب مفاهیم نمادین ارایه می‌کنند. این پژوهش با روش بررسی تک به تک منبرها و نقوش گره چینی چوبی مورد استفاده در آن‌ها، از سویی، تلاش دارد به ارتباط بین طرح و اجرا در این نقوش دست یابد؛ همچنین در این پژوهش، منبرها و انواع نقوش گره چینی چوبی آن‌ها به نحو مقایسه‌ای بررسی و شناسایی و دسته بندی می‌شوند. از سویی دیگر، نه تنها به کاربرد دانش هندسه در طراحی و ساخت نقوش گره چینی منبرهای اسلامی پرداخته می‌شود، بلکه در هم آمیختگی این نقوش با مفاهیم نمادین آشکار می‌گردد. بر این اساس با شناسایی نقوش مورد استفاده بر روی منبر و وجوه اشتراک و افتراق آن با نمادها، روابط مغفولی از این دست در هنر اسلامی باید مورد بررسی قرار گیرد. 

 

منبر محل نشستن خطیب یا واعظ و برای بیان مسایل مذهبی است؛ این عنصر که در فرهنگ عامه از آن به نام تختی که دارای یک پله یا بیشتر باشد و بر آن خطیب یا واعظ می‌نشیند یاد شده است، نوعی صندلی است. صندلی یا همان کرسی به عنوان یک جایگاه پلكانی از قدیم در ایران معمول بوده و به مرور جایگزین تخت شده است که پس از چندی نمونه‌های چوبی آن به فرم متکامل‌تر درآمد و كم كم نام منبر، بر روی آن نهاده شد. نخستین نمونه منبر عبارت بوده است از جایگاهی که پیامبر اکرم (ص) در مسجد النبی در مدینه بر فراز آن برای مؤمنان موعظه می‌فرمودند. بر حسب بعضی از روایت‌ها این کرسی سه پله بوده که پیامبر اکرم بر سومین پله می‌نشست و پای خود را بر پله دوم می‌گذاشت (زکی 1366، 79). به عقیده بورکهارت در کتاب هنر اسلامی، دلیلی که باعث می‌شود یک مسجد، جامع باشد وجود همین منبر یا کرسی است (البته این نظریه مورد تایید همه اندیشمندان در این گستره نمی‌باشد). در سال‌های اولیه هجرت، منبرها از جمله وسایل مساجد جامعی شدند که در مراکز حکومتی ایالت‌ها بودند و حق برگزاری خطبه داشتند. در دوره‌های بعدتر منبر بخشی از وسایل هر مسجد شد، حتی مساجدی که مراسم نماز جمعه در آن برگزار نمی‌شد (پروچاسکا 1373، 36). منبر در مساجد جمعه سکویی است که از آن برای ایراد خطابه و اجرای مراسم ظهر جمعه استفاده می‌کنند. شکل منبر بدون در نظر گرفتن تزیینات و جزییات و مانند موقعیت آن در کنار محراب (همیشه سمت راست محراب)، از گذشته تاکنون تغییر اندکی کرده است (همان،37). 

 

منبر از یک پلکان و در بعضی موارد یک در برای محافظت از جان خطیب، با نشیمنی کوچک و گاهی یک آسمانه یا سقف کوچک در بالای آن شکل گرفته است. عنصر سقف در منبرهای کشورهای اسلامی دیگر مانند مصر و آفریقا بیشتر دیده می‌شود. پلکان در سمت نمازگزاران قرار دارد و مؤذن همیشه روی پله قرار می‌گیرد. بررسی گونه‌های منبرها نشانگر وجود عناصر مختلف از جمله سقف و گنبد بر روی آن، پایه، تارمی یا نرده، در و تزیینات آن، نشیمن و تزیینات دسته‌هایش است. منبرهای کشورهای اسلامی از تنوع زیادی برخوردارند، در عین حال که نقوش گوناگونی اعم از شكسته و گردان در آن‌ها بكار رفته است. این نقوش بیشتر تحت نام گره چینی چوبی مشهور هستند. اشکالی که در ترکیبات هندسی اسلامی در گره چینی به کار می‌رود هنر خاص ایرانیان است و اگرچه در برخی دیگر از کشورهای اسلامی نیز نمونه‌های فراوان از هنر گره چینی دیده می‌شود ولی تمام آن‌ها ریشه در هنر گره چینی ایران داشته و دارند (زمرشیدی 1374، 68) و یا به تعبیری در هنر ایرانی هویت متمایز یافته‌اند. نقوش شکسته در این پژوهش، نقوشی است که هندسی و تحت زوایا و قواعد خاصی ترسیم می‌شوند و بیشتر به نام گره یا گره چینی خوانده می‌شوند. گره چینی چوب از هنرهای ظریفی است که از زمان‌های بسیار کهن، در ایران رایج بوده و بر اساس شواهد و آثار موجود پیشینه این هنر در معماری ایران به دوران بسیار کهن باز می‌گردد. صنعت گره سازی به ترکیب حاصل از لقط ها (واحد کار گره سازی)، همان نقوشی که ابتدا به صورت دو بعدی و هندسی بر روی کاغذ ترسیم می‌شود. به واسطه آلات(واسطه) گفته می‌شود. گره از دو عنصر ساخته شده که به نام آلت و لقط مشهورند(آذرمهر.81.1374).

 

 

 

 

بر این اساس، در این پژوهش، برای اولین بار منبرها و نقوش آن‌ها، با دیدی موشکافانه هندسی و به نحو مقایسه‌ای مورد بررسی و مطالعه قرارگرفته‌اند. 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

فصل اول: مفاهیم نمادین در نقوش هندسی

3-1- تشخیص و تعیین نقوش 45 

3-2- ارائه چند نظر درباره این نقوش 49  

3-3- تحلیل این نظرها 52

 

فصل دوم: منبرها                                                                                                        

4-1- تاریخچه و واژه شناسی منبرها 59

4-2- گونه شناسی منبرها 65     

4-2-1- تاریحچه مساجد مورد مطالعه 65

4-2-2- بررسی منبرها از نظر ساختمایه – نوع نقوش به کار رفته – 67

 زوایا، ابعاد و اندازه ها

4-2-3- ساخت منبرها از نظر ابزار کار – نوع چوب – نوع اتصالات 73  

4-3- تزئینات منبرها 82

4-3-1- حکاکی یا منبت 82

4-3-2- معرق 86

4-3-3- گره 87 

منابع

 

 

 

فهرست جدول ها

 

جدول (4-1) مقایسه منبرها از نظر نوع چوب و نوع نقوش و تزئینات 68

جدول (4-2) مقایسه ابعاد و اندازه های منبرها 70

جدول (4-3) مقایسه منبرها و نوع تزئینات قسمت های مختلف آنها 72    

جدول (4-4) انواع اتصالات گوشه ای 79

 

 

 

فهرست شکل‌ها

شکل (4-2) شکل خلاصه شده منبرها 69

شکل (4-3) مقایسه ابعاد و اندازه های منبرها 70 

شکل (4-4) اتصال قلم بر 76 

شکل (4-5) اتصال قلم بُر با میخ 76

شکل (4-6) اتصال قلم بُر با برش 76

شکل (4-7) اتصال قلم بُر با برش کج 76

شکل (4-8) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم 76

شکل (4-9) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با میخ 77

شکل (4-10) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با برش کج 77

شکل (4-11) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با برش کج 77

شکل (4-12) اتصال فاق و زبانه ساده(یا کام و زبانه) 77

شکل (4-13) اتصال فاق و زبانه ساده با برش کج 77

شکل (4-14) اتصال دو فاق و دو زبانه ساده 78

شکل (4-15) اتصال دو فاق و دو زبانه ساده 78

شکل (4-16) اتصال دم چلچله ای دو طرفه 78

شکل (4-17) اتصال دم چلچله ای یا طرح 78

شکل (4-18) اتصال نیم و نیم با زبانه 78

شکل (4-19) اتصال نیم و نیم با گوه چوبی 78

شکل (4-20) اتصال درز ساده 79

شکل (4-21) اتصال درز ساده با میخ چوبی 79

شکل (4-22) اتصال درز ساده شومی 79

شکل (4-23) اتصال نیم و نیم 79

شکل (4-24) اتصال قلیف 79 

 

 

فهرست عکسها

 

عکس (4-1) تصویر کامل محراب اولجایتو در شمسه مرکزی منبر مسجد جامع عتیق 66

عکس (4-2) منبت کاری نقوش گردان لقاط منبر مسجد جامع عتیق 66

عکس (4-3) منبرهای مساجد جامع عتیق ، حکیم ، شاه عباس ، آقانور و سید 71

عکس (4-4) منبت رولیف 88

عکس (4-5) منبت با رولیف 88

عکس (4-6) منبت اورولیف 88

 

 

 

 

 

 

 

 

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق سرسختی روانشناختی 24 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق سرسختی روانشناختی 24 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری سرسختی روانشناختی ادبیات نظری سرسختی روانشناختی چارچوب نظری سرسختی روانشناختی فصل دوم پایان نامه سرسختی روانشناختی دانلود مبانی نظری سرسختی روانشناختی پیشینه تحقیق سرسختی روانشناختی پیشینه…

  • پایان نامه کارشناسی رشته علوم اجتماعی گرایش پژوهشگری با عنوان شیطان پرستی

    پایان نامه کارشناسی رشته علوم اجتماعی گرایش پژوهشگری با عنوان شیطان پرستی شیطان شیطان گرایی شیطان پرستی فرقه های شیطانی خرید پایان نامه کارشناسی رشته علوم اجتماعی سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فروش…

  • پروتکل درمانی جلسات غنی سازی روابط زناشویی با 4 پرسشنامه

    پروتکل درمانی جلسات غنی سازی روابط زناشویی با 4 پرسشنامه کلمات کلیدی : دانلود پروتکل درمانی خرید پروتکل درمانی پکیج های درمانی روانشناسی پروتکل های درمانی در روانشناسی پروتکل درمانی غنی سازی روابط پروتکل درمانی غنی سازی روابط زناشویی دانلود…

  • بررسی نقش بیمه عمر و پس انداز در اقتصاد خانواده و اجتماع در ایران

    بررسی نقش بیمه عمر و پس انداز در اقتصاد خانواده و اجتماع در ایران پس انداز بیمه عمر اقتصاد خانواده اقتصاد اجتماع در ایران بررسی نقش بیمه عمر و پس انداز در چرخه اقتصادی دانلود پایان نامه رشته بیمه بررسی…

  • معاملات معارض

    معاملات معارض بزه معاملات معارض بررسی نظام ثبتی ایران اهمیت و اهداف ثبت رسمی دانلود مقاله نقد و بررسی معاملات معارض سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فروش فایل fileina فروشگاه ساز فایل فروشگاه…

  • بررسی نظریات شکل گیری هویت و بحران هویت در نوجوانان و جوانان

    بررسی نظریات شکل گیری هویت و بحران هویت در نوجوانان و جوانان کلمات کلیدی : هویت و ابعاد آن نظریه های هویت مولفه های هویت پایان نامه انواع هویت نظریه هویت اریکسون نظریات شکل گیری هویت هویت یابی در نوجوانان…

  • پرسشنامه ارزیابی عملکرد و رتبه بندی شعب شرکت های بیمه

    پرسشنامه ارزیابی عملکرد و رتبه بندی شعب شرکت های بیمه پرسشنامه ارزیابی عملکرد سازمان پرسشنامه ارزیابی عملکرد سازمانی دانلود پرسشنامه ارزیابی عملکرد سازمان پرسشنامه ارزیابی و تحلیل مدیریت عملکرد سازمان ها پرسشنامه ارزیابی اثربخشی سیستم مدیریت عملکرد در سازمان پرسشنامه…

  • نمونه سوالات تشریحی درس سیر اندیشه های معماری از دکتر مومنی + پاسخنامه

    نمونه سوالات تشریحی درس سیر اندیشه های معماری از دکتر مومنی + پاسخنامه کلمات کلیدی : نمونه سوالات تشریحی درس سیر اندیشه های معماری از دکتر مومنی + پاسخنامه رفتن به سایت اصلی نمونه سوالات تشریحی درس سیر اندیشه های…

  • روابط بین الملل و روابط عمومی

    روابط بین الملل و روابط عمومی نظام بین الملل روابط بین الملل روابط عمومی در عصر جهانی شدن دانلود مقاله روابط بین الملل و روابط عمومی نقش روابط عمومی سیاسی در ارتباطات بین الملل نقش روابط عمومی در دیپلماسی عمومی…

  • ادبیات نظری و پیشینه خودپنداره تحصیلی

    ادبیات نظری و پیشینه خودپنداره تحصیلی کلمات کلیدی : مبانی نظری خودپنداره پیشینه تحقیق خودپنداره مبانی نظری خودپنداره تحصیلی پیشینه تحقیق خودپنداره تحصیلی پیشینه داخلی خودپنداره تحصیلی پیشینه خارجی خودپنداره تحصیلی پیشینه پژوهش خودپنداره تحصیلی چارچوب نظری خودپنداره تحصیلی فصل…

  • پرسشنامه عدالت سازمانی نیهوف و مورمن (1993)

    پرسشنامه عدالت سازمانی نیهوف و مورمن (1993) کلمات کلیدی : پرسشنامه عدالت سازمانی دانلود پرسشنامه عدالت سازمانی پرسشنامه عدالت سازمانی نیهوف پرسشنامه عدالت سازمانی مورمن پرسشنامه استاندارد عدالت سازمانی پرسشنامه استاندارد عدالت سازمانی نیهوف پرسشنامه عدالت سازمانی نیهوف و مورمن…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش ریسک اعتباری

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش ریسک اعتباری کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه ریسک اعتباری مبانی نظری ریسک اعتباری پیشینه تحقیق ریسک اعتباری پیشینه داخلی ریسک اعتباری پیشینه خارجی ریسک اعتباری پیشینه پژوهش ریسک اعتباری پیشینه نظری ریسک اعتباری…

  • پاورپوینت کتاب فیزیولوژی ورزشی 2 تألیف اسکات کی. پاورز، ادوارد تی. هاولی ترجمه دکتر نیک بخت

    پاورپوینت کتاب فیزیولوژی ورزشی 2 تألیف اسکات کی. پاورز، ادوارد تی. هاولی ترجمه دکتر نیک بخت کلمات کلیدی : دانلود پاورپوینت کتاب فیزیولوژی ورزشی 2 تألیف اسکات کی. پاورز، ادوارد تی. هاولی ترجمه دکتر نیک بخت پاورپوینت کتاب فیزیولوژی ورزشی…

  • پرسشنامه بررسی تاثیر پذیرفته شدن شركتها در بورس اوراق بهادار تهران بر ویژگیهای كیفی اطلاعات حسابداری در صورتهای مالی

    پرسشنامه بررسی تاثیر پذیرفته شدن شركتها در بورس اوراق بهادار تهران بر ویژگیهای كیفی اطلاعات حسابداری در صورتهای مالی پرسشنامه ویژگیهای كیفی اطلاعات حسابداری در صورتهای مالی پرسشنامه تاثیر پذیرفته شدن شركتها در بورس پرسشنامه تاثیر ویژگیهای كیفی اطلاعات حسابداری…

  • پاورپوینت (اسلاید) خشونت

    پاورپوینت (اسلاید) خشونت پاورپوینت خشونت تحقیق خشونت مقاله خشونت بررسی خشونت تعریف خشونت ریشه خشونت نظر فروید در مورد خشونت دانود رایگان پاورپوینت خشونت خشونت pdf پایان نامه خشونت رفتن به سایت اصلی دانلود پاورپوینت با موضوع خشونت، در قالب…

  • چارچوب نظری و پیشینه پژوهش اختلالات خوردن

    چارچوب نظری و پیشینه پژوهش اختلالات خوردن کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه اختلالات خوردن مبانی نظری اختلالات خوردن پیشینه تحقیق اختلالات خوردن پیشینه داخلی اختلالات خوردن پیشینه خارجی اختلالات خوردن پیشینه پژوهش اختلالات خوردن پیشینه نظری اختلالات خوردن…

  • پاورپوینت آشنایی با برج میلاد

    پاورپوینت آشنایی با برج میلاد پاورپوینت آشنایی با برج میلاد مشخصات فنی برج میلاد مقایسه برج میلاد با دیگر برج ها راه‌های دسترسی و حمل و نقل برج میلاد قسمت های مختلف برج میلاد امکانات ویژه برج میلاد جایگاه برج…

  • مبانی نظری و پیشینه تحقیق تعمیم برند 56 صفحه

    مبانی نظری و پیشینه تحقیق تعمیم برند 56 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری برند پیشینه تحقیق برند فصل دوم پایان نامه برند مبانی نظری تعمیم برند پیشینه تحقیق تعمیم برند پیشینه داخلی تعمیم برند پیشینه خارجی تعمیم برند پیشینه…

  • پاورپوینت گروه های خبری (گردشگری)

    پاورپوینت گروه های خبری (گردشگری) گروه های خبری مقاله گروه های خبری تحقیق گروه های خبری پژوهش گروه های خبری پروژه گروه های خبری رفتن به سایت اصلی •محصول عبارتست از آنچه بتواند برای جلب تتوجه ، تملک ، کاربرد…

  • پاورپوینت انواع حرکت و توصیف حرکات خطی (ویژه ارائه کلاسی رشته های تربیت بدنی و علوم ورزشی)

    پاورپوینت انواع حرکت و توصیف حرکات خطی (ویژه ارائه کلاسی رشته های تربیت بدنی و علوم ورزشی) کلمات کلیدی : دانلود پاورپوینت انواع حرکت و توصیف حرکات خطی پاورپوینت انواع حرکت و توصیف حرکات خطی بیومکانیک انواع حرکت و توصیف…

  • پاورپوینت تنظیم حرارت

    پاورپوینت تنظیم حرارت کلمات کلیدی : دانلود پاورپوینت تنظیم حرارت پاورپوینت تنظیم حرارت تنظیم حرارت مروری بر تنظیم دما هنگام ورزش اندازه گیری دمای بدن هنگام ورزش تولید گرما دفع یا از دست دادن گرما هیپوتالاموس: تنظیم کننده دمای بدن-…

  • جایگاه توسعه مدیریت در تعالی سازمان

    جایگاه توسعه مدیریت در تعالی سازمان توسعه مدیریت تعالی سازمان نیروی انسانی مدل تعالی عملکرد جایگاه توسعه مدیریت جایگاه توسعه مدیریت در تعالی سازمان رفتن به سایت اصلی جایگاه توسعه مدیریت در تعالی سازمان   چکیده توسعه مدیریت، فرایندی است…

  • دانلود مبانی نظری مدیریت دانش 61 صفحه

    دانلود مبانی نظری مدیریت دانش 61 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری مدیریت دانش ادبیات نظری مدیریت دانش فصل دوم پایان نامه مدیریت دانش ادبیات و مبانی نظری مدیریت دانش چارچوب نظری مدیریت دانش مبانی نظری استقرار مدیریت دانش دانلود…

  • پاورپوینت بررسی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی

    پاورپوینت بررسی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی کلمات کلیدی : پاورپوینت بررسی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی تفاوت گات با WTO مهم ترین اهداف WTO الزامات عضویت در WTO گزارش جامع تجاری ضرورت پیوستن به سازمان تجارت جهانی…

  • سیستمهای تشخیص هویت با تاکید بر بیومتریک و شناسایی از طریق اثر انگشت

    سیستمهای تشخیص هویت با تاکید بر بیومتریک و شناسایی از طریق اثر انگشت تشخیص هویت روش‌های تشخیص هویت روش‌های تشخیص هویت بیومتریک سیستمهای تشخیص هویت با تاکید بر بیومتریک و شناسایی از طریق اثر انگشت سیستمهای تشخیص هویت دانلود پایان…